Rieten bewerken

[harpje]

Het lijkt me nuttig om en aparte topic te starten over het bewerken van rieten en de ervaringen te delen.

Huibo schreef:
Over het bijwerken van rieten is een leuke pagina op een informatieve site:
http://members.home.nl/marijkestuivenbe ... /index.htm
en dan RIETEN aanklikken.


Waar ik nog niet uitkom is het volgende: Het riet klinkt ongelijk. als je rechts aanblaast dan trilt de linker kant. stel het riet klinkt dan dof. Moet je dan de kant schuren waar de mond de druk op zet dus rechts of juist de kant die trilt, dus links? Ik heb allebei uitgeprobeerd en kom er niet echt uit.
Wie heeft het antwoord?

In de link over rieten staat dat je middenvlak 3 ook mag bewerken maar dat is het hart van de lage tonen en die is net zo belangrijk als het hart van de hoge tonen. In mijn optiek mag je aan allebei niet komen want anders wordt laag ook scherp. Tenzij je een helderder geluid wil hebben.

ik heb naar Maaarten ook een tekeningetje gezonden over rieten bewerken. Heb ik van mijn oude klarinetleraar gekregen.

[Catafoor]

Waar ik nog niet uitkom is het volgende: Het riet klinkt ongelijk. als je rechts aanblaast dan trilt de linker kant. stel het riet klinkt dan dof. Moet je dan de kant schuren waar de mond de druk op zet dus rechts of juist de kant die trilt, dus links? Ik heb allebei uitgeprobeerd en kom er niet echt uit.
Wie heeft het antwoord?
quote]

Ik heb eens een workshop rietbewerken gevolgd, gegeven door een professioneel klarinettist. Ik raad je aan je daarvoor eens in te schrijven (instrumentwinkels organiseren zoiets wel). Ik zal hieronder proberen te beschrijven wat mij relevant lijkt voor de vragen van Harpje. Ik realiseer me dat dat nogal omslachtig is... Meedoen en ondervinden is beter dan het doorploegen van mijn beschrijving. :wink:

De rietbewerker liet zien dat je een 'ongelijk' riet kunt herkennen aan het trilgedrag van de tip van het riet. Natuurlijk zit die tip normaal gesproken in je mond, maar de truc is dat je het losse mondstuk (met daarop het riet) ook andersom in je mond kunt doen. Wat je dan moet doen is niet blazen maar zuigen. Als je riet in balans is dan zul je de tip over de hele breedte als het ware bewegingsonscherp zien worden. Als het riet ongelijk is dan zul je een vlindertje zien: de zijkanten bewegen heftig, maar het midden blijft precies op z'n plek. Het is moeilijk te beschrijven, maar als je het vergelijkenderwijs eens uitprobeert, dan zul je zien dat het verschil heel duidelijk is.

Nu kan een vlindertje wijzen op een verschil in dikte tussen de linker en rechter kant van (de tip van) het riet. Maar eerst zou je moeten controleren of de ongelijkheid van het riet misschien te herleiden is tot een kromming aan wat eigenlijk de platte kant van het riet zou moeten zijn. Dat kun je checken door het riet op een stukje glas te leggen. Het riet zou zonder er op te drukken over zijn gehele oppervlakte contact moeten hebben met het glas. Constateer je bijvoorbeeld aan de dikke kant van het riet, als je er van de achterkant naar kijkt, dat rechts wel contact maakt, maar links niet (een torsie-kromming), dan moet je aan de platte kant rechts wat bijschuren. Dat doe je met het riet onder je vingertoppen met een ronddraaiende beweging op plat liggend schuurpapier met zeer fijne korrel. Als je gelijkmatig 'cirkelt' met je vingertoppen op de bolle kant dan zul je zien dat aan de platte kant eerst die kant afslijt die door de kromming contact maakte met het glas (in mijn voorbeeld rechts). Je hoeft dus niet speciaal op die rechterkant te duwen.
Als je een hoepelachtige kromming constateert (alleen de tip en de kont van het riet maken contact), dan moet je de gehele platte achterkant bijschuren, op dezelfde manier, alleen zul je nu zien dat het riet over de gehele breedte afslijt (er is vaak een merklogo gestempeld dat dan gelijkmatig verdwijnt). Let er in beide gevallen op dat je de tip niet afschuurt.

Wat nu als je riet niet krom is en toch zo'n vlindertje laat zien? In dat geval moet het riet aan de tip links en rechts een verschillende dikte hebben. Hoe weet je dan welke kant dikker is? Welnu, je ogen geven dan geen uitsluitsel. Je zult je oren en je mond moeten gebruiken. Doe je mondstuk weer op je sax en doe het scheef in je mond, bijvoorbeeld door met je instrument naar rechts te wijzen (overdrijf gerust), kantelen helpt ook. Probeer dan het riet ook rechts aan te blazen, dat wil zeggen het gedeelte dat nu iets verder in je mond steekt. Doe het zelfde voor links en vergelijk. NB dat levert iets anders op dan dat Harpje beschrijft, je moet er namelijk voor zorgen dat als je jouw instrument scheef naar rechts houdt, dat het riet ook aan de rechterkant trilt, je knijpt dan met je lippen als het ware het linkergedeelte van het riet dicht.
De doffer klinkende, minder gemakkelijk aansprekende kant is de dikkere, en dat is ook de kant die je kunt bewerken. Leg het riet plat op een glasplaatje (plexiglas kan ook) en schraap dan heel voorzichtig van de dikke kant wat af. Leg het riet met de dikke kant dichtbij en met de tip van je af. Om de beweging goed te controleren, schraap je maar een kant op, het best van je af, naar de punt toe. Wees voorzichtig met het hart van de riettip; laat dat hart ongemoeid.

Ik herhaal nog even wat de rietbewerker ten slotte zei: er zijn, zoals altijd, meer wegen naar Rome. Zorg er echter voor dat je systematisch werkt en dus een vaste route volgt zodat de kans op fouten klein blijft (en fouten maak je, zo heb ik ondervonden).

[harpje]

Dus als ik het goed begrijp bewerk je de kant die trilt? en niet de kant die je aanknijpt. Ik heb geleerd om mijn instrument recht in de mond te houden maar het iets te draaien naar je toe en dan op 1 kant een g te blazen. Vervolgens draai je de klarinet een  naar de andere kant en herhaalt het proces.

Mijn enige vraag is: ik neem aan dat de klank die je hoort van het vrij trillende riet is, dus de kant die je niet dichtknijpt. Als de klank dan dof is of zwaarder aanblaast dan neem ik aan dat je de vrij trillende kant moet bewerken. Klopt het wat ik zeg?

[Catafoor]

Mijn enige vraag is: ik neem aan dat de klank die je hoort van het vrij trillende riet is, dus de kant die je niet dichtknijpt. Als de klank dan dof is of zwaarder aanblaast dan neem ik aan dat je de vrij trillende kant moet bewerken. Klopt het wat ik zeg?

Ja, klopt!

[Thijs Leuven]

In het kleine tipboekje voor saxen staat ook een hoofdstukje over rieten bewerken.

[harpje]

Als het goed gaat volgt hier een link naar een tekening pdf om rieten te bewerken.
http://rapidshare.com/files/102312087/k ... n.pdf.html

Hier staan precies de plekken van de verschillende noten op voor mensen die heel precies willen werken.

[mrPC]

mijn mening is dat een riet goed is of niet. echt waardeloze rieten gooi ik weg. de andere exemplaren komen er allemaal op en moeten het meteen 100% goed doen. het feit dat ik daar zo mee om kan gaan, komt doordat ik er in geloof dat je embouchure het kwaliteitsverschil tussen het ene en het andere riet moet compenseren en niet een schuurbiesje of iets dergelijks.
daarmee creeer je een focus op materiaal en kun je nooit onbevangen spelen. vandaag heb ik een solo ingespeeld in de wisseloord studio's (het moest dus raak!) en halverwege de opname heb ik een nieuw riet erop gezet, omdat het riet wat er op zat iets te nat was geworden, waardoor ik niet meer goed alle toptones kon raken. een paar noten spelen..en weer opnemen..ziezo!
mijn idee: geen geknip, geschuur, gedoe! gewoon spelen.....en niet de bal gaan oppompen als je hem naar links schopt terwijl hij naar rechts moest. gewoon wat extra techniek leren.

succes

[harpje]

Rieten verwisselen tijdens een opname is natuurlijk makkelijk maar je wilt toch niet hebben dat het bij een live gebeuren halverwege mis gaat en om zo min mogelijk rietjes weg te gooien is het soms wel handig om ze te bewerken. Blijft natuurlijk staan dat de techniek gewoon goed moet zijn, daar kan ik het alleen maar volledig mee eens zijn.
Meestal als ik een lekker riet heb kan ik er ook onder allerlei omstandigheden op spelen en hoef ik niet bij een droge of vochtige ruimte te wisselen. Ik speel ze op en neem dan weer een andere. Sommigen wisselen per dag van riet omdat het opeens dan niet lekker meer speelt.

[mrPC]

Rieten verwisselen tijdens een opname is natuurlijk makkelijk

makkelijk? als je je ergens niets kunt permitteren is het wel bij een opname.  het wordt voor de eeuwigheid vastgelegd en je kunt het echt niet keer op keer over doen, omdat je geen goed rietje hebt! daar zit een artiest echt niet op te wachten...

[Catafoor]

mijn idee: geen geknip, geschuur, gedoe! gewoon spelen.....en niet de bal gaan oppompen als je hem naar links schopt terwijl hij naar rechts moest. gewoon wat extra techniek leren.

Mijn saxleraar heeft een min of meer gelijkluidende opvatting. Ook het kostenargument maakt bij hem weinig indruk; zoveel minder vaak gooi je een riet niet weg als je bewerkt. En ook hij controleert het riet liever met een goede embouchure dan met een rietmes. Toch blijft er nog steeds wel iets over dat rietbewerking zinnig maakt.

Ik vind, naast gewoon spelen, het ook leuk om meer te weten te komen over bijvoorbeeld de geschiedenis van de saxofoon in het algemeen en van bepaalde fabrieken in het bijzonder. Ik wil van alles weten over de wonderlijke levensloop van Adolphe Sax, over de popularisering van de sax via buurtkapellen en militaire orkesten, over de muziekcultuur van de jaren 20 en 30 in de VS etc...

Ook ben ik gefascineerd door wat ik maar even de fijn-mechanica van de saxofoon noem, zeker als ik die in verband kan brengen met de cultuurgeschiedenis van het instrument. Patentoorlogen beginnen al in de jaren '40 van de 19e eeuw. Als ik beter begrijp hoe m'n instrument werkt, dan begrijp ik beter wat de betekenis is van de verhalen die bij de saxofoon horen.

Juist de rietbewerkingsworkshop hielp me om de nuances beter te begrijpen van het goed functioneren van de trillingen van het riet. Daar kun je natuurlijk over lezen, en dan soms nog tegenstrijdige dingen ook (lang leve het internet). Je zou dan inderdaad kunnen zeggen dat je in die tijd misschien beter gewoon aan je embouchure had kunnen werken... De praktische component van de workshop was echter wat mij betreft doorslaggevend. Juist door eens te experimenteren met een schraapmesje kwam ik erachter hoe groot het effect kan zijn van een minimale ingreep. Geen wonder dus dat sommige patenten gaan over ogenschijnlijk miniscule veranderingen.

Kortom, ik ondersteun MrPC van harte in zijn stellingname; ga vooral liever gewoon spelen als je denkt dat je met rietbewerking embouchure-problemen op kunt lossen. Maar als je wat meer wil weten over de muziekcultuur rond ons instrument, laat dan gerust je kennis van de eigenaardigheden van de saxofoon een vruchtbare voedingsbodem zijn.